O hén:ton   Ka rih wa téh kwen

Introduction

Ken kióh kwa    se wa ta honh sí: ioh s t    ken’ ni ka ri wé s ha
ten tshi te wa nonh wa rá: ton    ne    Shon kwa ia’ tí son    ne    ká ti
o hén:ton    ka rih wa téh kwen    en ka wen no hé ts ton.    Tho   
ni ioh tón ha k    ne    on kwa ni kòn: ra.    

 

We te wa rih wah n ho tón: ko

Opening

Ó:nen    we te wa rih wah n ho tón: ko.    Nón: wa    wenh ni se rá: te.
Tó ka    o thé: nen    sa ion kwa’ ni kónh r hen    í: se    ki’ ne’   
ien se wa tah són te ren    eh  ká ti.    Tho ni ioh tón ha k    ne    se wa’
ni kòn: ra.    Tho.

 

On kweh shón: ’a

People

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    on kweh shón:’a    ne   a kwé: kon   s kén: nen   a kén ha ke    tsi    te io kwa ta wén: rie    ne    kén tho
o hon tsià: ke    te wèn: te ron    Tho    ni ioh tón ha k    ne   
on kwa’ ni kòn: ra    Tho.

 

Ion khi’ ni s tén ha      O hón tsia

Mother Earth

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    ion khi’ ni s tén ha    tsi   
io hon tsiá te    né:’e    tsi    shé:kon    ta ia koh t ken wen há kie   
oh na ho’ten’shón:’a    te ion kwáh s nie    skén: nen   
a e te wa nonh ton niónh she ke.    Tho    ni ioh tón ha k    ne   
on kwa’ ni kòn: ra.    Tho

 

Oh ne ka’ shón: ’a

Waters

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    kah ne ka rón nion,   
ka nia ta ra’ kó: wa,    ka nia ta rá he re  tsi    shé:kon    wà:ton s      
ion kwa ha’ ta na wénh s tha    tá non     en s ká ra:ke we    ne   
we he hé t ken s    ká:ien    ne      o hon tsià: ke.    Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

Ken tsionh shón: ’a

Fish

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    ken tsionh shón:’a    ne    wá hekion khi iá: wi s    ne    ka ia’ ta keh n háh tshe ra   
Ne    tóh sa   a e te wa tonh ká ria’ ke.    Tho    ni ioh tón ha k    ne   
on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

Shon kwa ien thó: wi

He planted for us

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    o hon te’ shón:’a    né:’e    tsi  shé:kon    ion khi ia’ ta kéh n ha s    ó kia’ ke    khwah shón:’a    tá:non 
ó kia’ ke    o nonh kwa’ shón:’a    te wá ts tha.    Tho     ni ioh tón ha k    ne      on kwa’ ni kòn: ra.    Tho

 

O nonh kwa shón: ’a

The Medicines

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    o nonh kwa’ shón:’a    né:’e    tsi   shé: kon    ion khi ia’ ta kéh n ha s    te ion kwáh s nie    ion khi tsién: tha   Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

Oh teh ra’ shón: ’a

Roots

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    oh teh ra’ shón:’a    né:’e    tsi              shé: kon    ion khi ia’ ta kéh n ha s    tá non    ó kia’ ke   
te wa nonh kwah tshe ron nià: tha    ne    ta ion kwáh s nie.    Tho

ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ni kòn: ra.    Tho

 

Kioh n héh kwen

Food plants

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    kioh n héh kwen    né:’e    tsi    shé:kon    ta ia ko t ka’ wen há kie    ne    ka khwah shón:’a    nó: nen       
te wa tonh ká ria’ k s.    Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra. Tho.

 

Ka hih shón: ’a

Fruits

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    ka hih shón:’a    né:’e    tsi   shé:kon    ie thí:ken s    tá non    ne    kwáh    t kon wa ko wá:nen    ne ken’ ni io hon té sha    né:’e    tsi    shé:kon    ka nenh rí: ne s    ne   
ka hih shón:’a.    Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn:ra.    Tho.

 

O tsi non wa’ shón: ’a

Insects

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    o tsi non wa’ shón:’a   
o hon tsià: ke    kon te’ se re nón kie s    te kon noh táh r ho s    tá non        
ó kia’ ke    ne    ka tshé:nen    ne    kon nonh n héh kwen.    Tho
ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

Kon tí rio

Wild animals

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    kon tí rio          né:’e    tsi    shé:kon
ion khi ia’ ta kéh n ha s    nó:nen    te wa tonh ká ria’ k s    tá non   
te wa wí s to s.    Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn:ra.    Tho.

 

O kwi re’ shón: ’a

Trees

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    kwáh    t kon wa ko wá: nen    ne wáh ta    né:’e    tsi    ni ka kwi ró:ten    né:’e    tsi    shé:kon    tho
ni io ti ie ren há kie    oh    na hò:ten    sha ko nia heh shá: ’on    ne  
Shon kwa ia tí son.    Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra    Tho.

 

O tsi’ ten’ o kón: ’a

Birds

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    o tsi’ ten o kón:’a    né:’e    tsi  shé:kon    ion kwa thón: te    ne  ka ren ní:io s    ra tí ha we    tá non    ne  kwáh    t kon wa ko wá: nen    s ka tsi ’é: ra    tsi    ni hoh sen nò: ten
Tsi    sha ko’ ni konh ra rá kie s    ne    ra ti k sa’ o kón:’a    Tho   
ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

Ion khih so tho kón: ’a    Ra ti wé: ra s

Thunder

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    ion khih so tó:kon    ra ti wé: ra s   né:’e    tsi    shé:kon    á:se    shon nón: ni    tsi    kah ne ka rón nion
Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

Ka ié: ri    Ni ka we rá: ke

Four winds

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    ka ié: ri    ni ka we rá: ke    né:’e  tsi    shé:kon    eh  ni ha ti iéh r ha    oh  na hò:ten    ne
Shon kwa ia’ tí son    sha ko nia heh shá: ’on.    Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

Shon kwah tsí: ’a  Kioh ke néh kha   Ka ráh kwa

Brother Sun

A kwé:kon   én s ka   en ti te wah we’ nón:ni   ne   on kwa’ ni kòn: ratá non    ten tshi te nonh wa rá: ton    ne    shon kwah tsí:’a    kioh keh né kha   
ka ráh kwa    né:’e    tsi    shé:kon    te hoh s wa thé: ton    tsi   
io hon tsiá: te.    Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

Ionkhihsótha Ahsonhthenhnéhkha Karáhkwa

Grandmother Moon

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    ion khih só tha   
ah son thenh néh kha    ka ráh kwa    né: ’e    tsi    shé: kon
te wa t káh tho s    ne    ka ron hià: ke    tá non    né:’e    tsi    shé:kon
ron wa ti’ ni konh ra rá kie s    ne    ra ti k sa’ o kón:’a.    Tho   
ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

O tsis toh kwa’ shón: ’a

Stars

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    o tsis toh kwa’ shón: ’a    né:’e  ia ko kia’ tah se ron nia’ táh kwen    ne    ion khih só tha
ah son thenh néh kha    ka ráh kwa.    Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

Ka ié: ri           Ni ion kwè: ta ke

Four beings

A kwé: kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra     tá non    te ie thi nonh wa rá: ton    ne    ka ié:ri    ni ion kwé: ta ke      
né:’e    wá he    ron wa ti rí hon te    a ion khi ia’ ta nón: na    ne
on kweh shón:’a.    Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

Shon kwa ia’ tí son

Creator

A kwé:kon    én s ka    en ti te wah we’ nón:ni    ne    on kwa’ ni kòn: ra
tá non    ten tshi te wa nonh wa rá: ton    ne    Shon kwa ia’ tí son
tsi    a kwé:kon    ro we ien ne tá:’on    ne     o hon tsià: ke    tsi   
na hò:ten    teh shon kwá: wi.    Tho    ni ioh tón ha k    ne    on kwa’ ni kòn: ra.    Tho.

 

We te wa rih wah n hó: ton

Closing

Ó:nen    we te wa rih wah n hó: ton    nón:wa    wenh ni se rá: te    tó ka
o thé: nen    Sa ion kwa’ ni kónh r hen    í: se    ki’        ne’   
ien se wa tah són te ren    eh     ká ti’    ni ioh tón ha k    ne   
se wa’ ni kòn: ra.    Tho.